กติกาเปตองฉบับล่าสุด สนาม ลูก การนับคะแนน ครบในหน้าเดียว

กติกาเปตองแบบสั้นที่สุดคือ สองฝ่ายผลัดกันโยนลูกเหล็กจากในวงกลมให้ไปหยุดใกล้ลูกเป้ามากที่สุด จบแต่ละรอบ ฝ่ายที่มีลูกใกล้เป้ากว่าลูกที่ดีที่สุดของคู่แข่งจะได้แต้มเท่ากับจำนวนลูกนั้น ฝ่ายที่ทำครบ 13 แต้มก่อนเป็นผู้ชนะ เล่นได้ 3 แบบ คือ เดี่ยว คู่ และทีม 3 คน

ภาพ: Roel Balingit / Wikimedia Commons สัญญาอนุญาต CC BY-SA 4.0 (ครอปและย่อ)

ข้อมูลทั้งหมดในหน้านี้ถอดจาก Official Rules for the Sport of Pétanque ของสหพันธ์เปตองนานาชาติ (FIPJP) ฉบับที่คณะกรรมการบริหารอนุมัติเมื่อธันวาคม 2020 เท่าที่ตรวจสอบดูบนเว็บไซต์ FIPJP ในเดือนตุลาคม 2026 สหพันธ์ยืนยันว่าไม่มีการแก้กติกาการเล่นสำหรับปี 2026 ถ้าจะมีการเปลี่ยนแปลงจะเริ่มใช้ตั้งแต่ 1 มกราคม 2027

กติกาเปตองคืออะไร

กติกาเปตองคือชุดข้อบังคับที่ FIPJP ใช้กับสหพันธ์สมาชิกทุกประเทศ เพื่อให้การแข่งขันทุกสนามตัดสินแบบเดียวกัน ตั้งแต่สเปกของลูก วิธีโยนลูกเป้า ลำดับว่าใครโยนก่อน ไปจนถึงวิธีวัดระยะเมื่อสองลูกอยู่ใกล้เป้าพอๆ กัน

เป้าหมายของเกมมีข้อเดียว คือทำให้ลูกของฝ่ายเราอยู่ใกล้ลูกเป้ามากกว่าของอีกฝ่าย จะใช้วิธีโยนให้ไปจอดใกล้เป้าเอง หรือโยนไปกระแทกลูกของคู่แข่งออกก็ได้ทั้งคู่ เกมหนึ่งแบ่งเป็นหลายรอบ (เรียกว่า end) เล่นไปจนมีฝ่ายหนึ่งทำได้ 13 แต้ม ส่วนการแข่งแบบลีกหรือรอบคัดเลือก ผู้จัดกำหนดให้เล่นถึง 11 แต้มได้ตามข้อ 5

อุปกรณ์ตามกติกาเปตอง: ลูกเปตอง ลูกเป้า วงกลม

อุปกรณ์มีแค่ 3 อย่าง แต่ละอย่างมีสเปกกำหนดไว้ชัดเจน

ลูกเปตอง

ข้อ 2 ของกติกาเปตองกำหนดให้ลูกเปตองเป็นโลหะ เส้นผ่านศูนย์กลาง 7.05 ถึง 8 เซนติเมตร น้ำหนัก 650 ถึง 800 กรัม ต้องเป็นลูกกลวง ห้ามบรรจุตะกั่ว ทราย ปรอท หรือวัสดุใดๆ ห้ามนำไปชุบแข็งใหม่เพื่อเปลี่ยนความแข็งจากโรงงาน บนลูกต้องสลักยี่ห้อผู้ผลิตกับน้ำหนักไว้ให้อ่านออกเสมอ ผู้เล่นสลักชื่อหรืออักษรย่อของตัวเองเพิ่มได้

รายการที่จัดให้ผู้เล่นอายุไม่เกิน 11 ปีโดยเฉพาะ ใช้ลูกน้ำหนัก 600 กรัม ขนาด 65 มิลลิเมตรได้ ถ้าเป็นลูกจากผู้ผลิตที่ได้รับการรับรอง

ระวังเรื่องลูกที่ดัดแปลง เพราะข้อ 2a ให้ตัดสิทธิ์ผู้เล่นคนนั้นพร้อมเพื่อนร่วมทีมออกจากการแข่งขันทันที ในทางกลับกัน ถ้ากล่าวหาว่าลูกของคู่แข่งถูกดัดแปลงตั้งแต่รอบที่ 3 เป็นต้นไปแล้วพิสูจน์ได้ว่าไม่จริง คู่แข่งจะได้เพิ่ม 3 แต้ม

ลูกเป้า

ภาพ: Pmpmpm / Wikimedia Commons สัญญาอนุญาต CC BY-SA 4.0 (ครอปและย่อ)

ลูกเป้า (jack) ทำจากไม้หรือวัสดุสังเคราะห์ที่ FIPJP รับรอง เส้นผ่านศูนย์กลาง 30 มิลลิเมตร คลาดเคลื่อนได้บวกลบ 1 มิลลิเมตร น้ำหนัก 10 ถึง 18 กรัม ทาสีได้ แต่ต้องไม่ใช่วัสดุที่แม่เหล็กดูดได้

วงกลมสำหรับยืนโยน

ถ้าวาดวงกลมบนพื้นเอง เส้นผ่านศูนย์กลางต้องอยู่ระหว่าง 35 ถึง 50 เซนติเมตร ถ้าใช้วงกลมสำเร็จรูปแบบแข็ง เส้นผ่านศูนย์กลางด้านในต้องเป็น 50 เซนติเมตร คลาดเคลื่อนได้ 2 มิลลิเมตร วงกลมต้องห่างสิ่งกีดขวางเกิน 1 เมตร ส่วนวงกลมหรือลูกเป้าของเกมอื่นต้องอยู่ห่างออกไปอย่างน้อย 1.5 เมตร

สนามเปตองต้องกว้างยาวเท่าไร

สนามเปตองสำหรับชิงแชมป์ระดับชาติกับรายการนานาชาติต้องยาวอย่างน้อย 15 เมตร กว้างอย่างน้อย 4 เมตร ส่วนรายการอื่น สหพันธ์ของแต่ละประเทศลดขนาดลงได้ แต่ต้องไม่ต่ำกว่า 12 x 3 เมตร

ในความเป็นจริงเปตองเล่นบนพื้นแบบไหนก็ได้ ทั้งดิน กรวด หรือลานเปิด ขนาดข้างต้นใช้เมื่อผู้จัดตีเส้นแบ่งช่องสนาม ถ้าสนามมีรั้วกั้น รั้วต้องห่างจากเส้นนอกของพื้นที่เล่นอย่างน้อย 1 เมตร เส้นเชือกที่แบ่งช่องข้างๆ กันไม่นับเป็นเส้นลูกตาย ยกเว้นเส้นท้ายช่องและเส้นขอบนอกของสนาม

ประเภทการแข่งขันเปตองและจำนวนลูก

ข้อ 1 ของกติกาเปตองเปิดให้แข่งได้ 3 ประเภทเท่านั้น ห้ามใช้รูปแบบอื่น จำนวนลูกต่อคนต่างกันตามประเภท สรุปเป็นตารางได้ดังนี้

ประเภท	ผู้เล่นต่อทีม	ลูกต่อคน	ลูกต่อทีมในหนึ่งรอบ
เดี่ยว (1 ต่อ 1)	1 คน	3 ลูก	3 ลูก
คู่ (2 ต่อ 2)	2 คน	3 ลูก	6 ลูก
ทีม (3 ต่อ 3)	3 คน	2 ลูก	6 ลูก

สังเกตได้จากตารางว่าประเภทคู่กับประเภททีมมีลูกต่อฝ่ายเท่ากันที่ 6 ลูก แต้มสูงสุดที่ทำได้ในรอบเดียวจึงเป็น 6 แต้ม ส่วนประเภทเดี่ยวได้สูงสุด 3 แต้มต่อรอบ

ลำดับการเล่นเปตอง ตั้งแต่โยนลูกเป้าจนจบรอบ

วิธีเล่นเปตองตามกติกาเรียงเป็นขั้นได้ดังนี้

1. เสี่ยงเหรียญ ฝ่ายที่ชนะได้ทั้งสิทธิ์เลือกพื้นที่ ทั้งสิทธิ์โยนลูกเป้าก่อน
2. ฝ่ายที่ได้สิทธิ์วาดหรือวางวงกลม แล้วโยนลูกเป้าภายใน 1 นาที มีสิทธิ์โยนแค่ครั้งเดียว
3. ลูกเป้าที่ถูกต้องต้องอยู่ห่างขอบในของวงกลม 6 ถึง 10 เมตร (สำหรับรุ่นเยาวชนและประชาชน) ห่างสิ่งกีดขวางกับเส้นท้ายช่องอย่างน้อย 50 เซนติเมตร ทั้งยังต้องมองเห็นได้จากในวงกลม
4. ถ้าโยนไม่ถูกต้อง อีกฝ่ายจะเป็นคนวางลูกเป้าในตำแหน่งที่ถูกต้องเอง แต่ฝ่ายที่โยนพลาดยังต้องโยนลูกเปตองลูกแรก
5. ลูกแรกของรอบโยนโดยฝ่ายที่ชนะการเสี่ยงหรือฝ่ายที่ได้แต้มในรอบก่อน คนที่โยนลูกเป้าไม่จำเป็นต้องเป็นคนโยนลูกแรก
6. หลังจากนั้น ฝ่ายที่ยังไม่ได้ครองแต้ม (ลูกยังไกลเป้ากว่า) เป็นฝ่ายโยนต่อ ไปเรื่อยๆ จนมีลูกมาใกล้กว่า หรือจนลูกหมดมือ
7. พอทั้งสองฝ่ายโยนครบทุกลูก ให้นับแต้ม แล้วเริ่มรอบใหม่จากวงกลมที่วาดรอบจุดที่ลูกเป้าหยุดในรอบก่อน

ตอนยืนโยน เท้าทั้งสองข้างต้องอยู่ในวงกลมทั้งหมด ห้ามเหยียบเส้น ห้ามยกเท้าทั้งสองพ้นพื้นหรือออกจากวงจนกว่าลูกที่โยนจะตกถึงพื้น เวลาโยนลูกแต่ละลูกมีไม่เกิน 1 นาที

การนับคะแนนเปตอง พร้อมตัวอย่าง 3 สถานการณ์

ภาพ: mischvalente / Wikimedia Commons สัญญาอนุญาต CC BY 2.0 (ครอปและย่อ)

การนับคะแนนเปตองทำเมื่อทั้งสองฝ่ายโยนลูกหมดแล้ว ฝ่ายที่มีลูกใกล้เป้าที่สุดเป็นฝ่ายได้แต้ม โดยนับว่ามีกี่ลูกที่ใกล้เป้ากว่าลูกที่ดีที่สุดของคู่แข่ง ฝ่ายที่แพ้รอบนั้นได้ 0 แต้มเสมอ ไม่มีการนับแต้มให้ทั้งสองฝ่ายในรอบเดียวกัน

ตัวอย่างข้างล่างใช้ประเภททีม 3 คน ฝ่ายละ 6 ลูก

สถานการณ์ที่ 1: ได้ 1 แต้ม

1. ทีม A มีลูกห่างเป้า 10, 40 และ 70 เซนติเมตร ลูกที่เหลือไกลกว่านั้น
2. ทีม B มีลูกที่ใกล้ที่สุดห่างเป้า 25 เซนติเมตร
3. ลูกของทีม A ที่ใกล้กว่า 25 เซนติเมตรมีลูกเดียว คือลูกที่ห่าง 10 เซนติเมตร
4. ทีม A ได้ 1 แต้ม ทีม B ได้ 0

สถานการณ์ที่ 2: ได้หลายแต้มในรอบเดียว

1. ทีม B มีลูกห่างเป้า 5, 12, 18 และ 30 เซนติเมตร
2. ลูกที่ใกล้ที่สุดของทีม A ห่าง 22 เซนติเมตร
3. ลูกของทีม B ที่ใกล้กว่า 22 เซนติเมตรมี 3 ลูก (5, 12, 18) ส่วนลูกที่ห่าง 30 เซนติเมตรไม่นับ
4. ทีม B ได้ 3 แต้ม

สถานการณ์ที่ 3: ลูกเป้าตายระหว่างรอบ

1. ทีม A ตีโดนลูกเป้ากระเด็นออกนอกพื้นที่เล่น ลูกเป้าจึงตาย
2. ตอนนั้นทีม A ใช้ลูกหมดแล้ว แต่ทีม B ยังเหลือ 2 ลูกในมือ
3. ตามข้อ 14 เมื่อมีฝ่ายเดียวที่ยังเหลือลูก ฝ่ายนั้นได้แต้มเท่ากับจำนวนลูกที่เหลือ
4. ทีม B ได้ 2 แต้มทันที โดยไม่ต้องโยน

ถ้าลูกเป้าตายขณะที่ทั้งสองฝ่ายยังมีลูกเหลือ หรือทั้งสองฝ่ายไม่มีลูกเหลือแล้ว รอบนั้นเป็นโมฆะ ไม่มีใครได้แต้ม

วัดระยะอย่างไรให้ถูกกติกา

การวัดเป็นหน้าที่ของผู้เล่นคนสุดท้ายที่โยนหรือเพื่อนร่วมทีม คู่แข่งมีสิทธิ์วัดซ้ำได้เสมอ ต้องใช้อุปกรณ์วัดที่เหมาะสม ห้ามวัดด้วยเท้า ห้ามเก็บลูกขึ้นก่อนทั้งสองฝ่ายตกลงแต้มกันเสร็จ เพราะลูกที่ถูกเก็บก่อนตกลงถือเป็นลูกตาย ถ้าวัดแล้วไปกระทบลูกเป้าหรือลูกที่กำลังชี้ขาด ฝ่ายที่ทำให้ขยับจะเสียแต้มนั้น

ลูกเป้าตาย ลูกตาย กับกรณีลูกห่างเท่ากัน

ข้อ 9 ของกติกาเปตองระบุกรณีที่ลูกเป้าตายไว้ 7 กรณี ที่เจอบ่อยมีดังนี้

• ลูกเป้าออกนอกพื้นที่เล่นที่อนุญาต แม้จะกลิ้งกลับเข้ามา (ลูกที่คร่อมเส้นยังไม่ตาย)
• ลูกเป้ามองไม่เห็นจากในวงกลม แต่ถ้าถูกลูกเปตองบังไว้ไม่นับว่าตาย
• ลูกเป้าไปไกลกว่า 20 เมตร หรือใกล้วงกลมไม่ถึง 3 เมตร
• หาลูกเป้าไม่เจอภายใน 5 นาที
• มีพื้นที่นอกเขตคั่นระหว่างลูกเป้ากับวงกลม

ฝั่งลูกเปตอง ลูกที่เข้าไปในเขตนอกสนามถือเป็นลูกตาย ลูกที่ถูกเพื่อนร่วมทีมของคนโยนหยุดไว้ก็ตายเช่นกัน แต่ถ้าคู่แข่งไปหยุดลูกที่โยนชี้ไว้ ผู้โยนเลือกได้ว่าจะโยนลูกนั้นใหม่หรือปล่อยไว้ตรงที่หยุด ส่วนการตั้งใจหยุดลูกที่กำลังกลิ้ง ทำให้ทั้งทีมถูกตัดสิทธิ์ในเกมนั้นทันที

กรณีลูกใกล้เป้าที่สุดของสองฝ่ายห่างเท่ากันเป๊ะ ข้อ 29 แบ่งไว้ 3 แบบ ถ้าทั้งคู่ไม่มีลูกเหลือ รอบนั้นเป็นโมฆะ ถ้ามีฝ่ายเดียวที่มีลูกเหลือ ฝ่ายนั้นโยนต่อแล้วนับแต้มจากลูกที่ใกล้กว่าลูกที่ดีที่สุดของอีกฝ่าย ถ้าทั้งสองฝ่ายยังมีลูก ฝ่ายที่โยนลูกล่าสุดต้องโยนอีก แล้วสลับกันไปจนมีฝ่ายหนึ่งครองแต้ม

ฟาวล์และข้อห้ามที่พบบ่อยในกติกาเปตอง

เท่าที่เห็นในสนามทั่วไป ฟาวล์ส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากการโยน แต่มาจากเรื่องเล็กๆ ที่คนลืมว่ามีกติกาคุมอยู่

• เหยียบเส้นวงกลมหรือยกเท้าก่อนลูกตกถึงพื้น ผิดข้อ 6
• ซ้อมโยนระหว่างเกม ห้ามโยนเพื่อทดลองระหว่างแข่งทุกกรณี
• ใช้ของหรือขีดเส้นนำทาง ห้ามวางวัตถุหรือขีดพื้นเพื่อเล็งหรือทำเครื่องหมายจุดตก
• ถือลูกอีกลูกไว้ในมืออีกข้างตอนโยนลูกสุดท้าย ข้อ 16 ห้ามไว้ชัด
• ไม่เช็ดโคลนออกจากลูกก่อนโยน มีบทลงโทษตามกติกาเปตองข้อ 35
• กด เกลี่ย หรือทุบพื้นในพื้นที่เล่น ห้ามทำ ยกเว้นคนที่จะโยนลูกเป้าใช้ลูกเคาะทดสอบจุดตกได้ไม่เกิน 3 ครั้ง ส่วนคนที่กำลังจะโยนถมหลุมที่ลูกก่อนหน้าทำไว้ได้
• ส่งเสียงหรือยืนผิดที่ขณะคนอื่นโยน ทุกคนต้องเงียบ ฝ่ายตรงข้ามต้องยืนเลยลูกเป้าไป หรือยืนหลังผู้โยนทางด้านข้าง ห่างอย่างน้อย 2 เมตร
• ใช้เวลาเกิน 1 นาทีต่อลูก โดนใบเหลืองได้

บทลงโทษตามข้อ 35 ไล่ระดับเป็นใบเหลือง (เตือน) ใบส้ม (ตัดสิทธิ์ลูกที่เพิ่งโยนหรือกำลังจะโยน) ใบแดง (ไล่ผู้เล่นออกจากเกมนั้น) ไปจนถึงตัดสิทธิ์ทั้งทีม ส่วนการแต่งกาย ข้อ 39 ห้ามเล่นโดยไม่ใส่เสื้อ ต้องใส่รองเท้าหุ้มนิ้วและส้นเท้า ห้ามสูบบุหรี่ (นับบุหรี่ไฟฟ้าด้วย) รวมถึงห้ามใช้โทรศัพท์มือถือระหว่างแข่ง

ด้านการมาสาย ข้อ 32 ให้คู่แข่งได้ 1 แต้มเมื่อผ่านไป 15 นาทีหลังประกาศผลจับสลากแล้วทีมยังไม่มาที่สนาม จากนั้นได้เพิ่มอีก 1 แต้มทุก 5 นาที ถ้าครบ 30 นาทีหลังเกมเริ่มแล้วทีมยังไม่มา จะถูกตัดออกจากการแข่งขัน

เทคนิคการโยนพื้นฐาน: ชี้กับตี

ภาพ: Peter Gugerell / Wikimedia Commons สัญญาอนุญาต CC BY-SA 3.0 (ครอปและย่อ)

ส่วนนี้ไม่ได้อยู่ในกติกาเปตอง แต่คนเริ่มเล่นควรรู้ เพราะทั้งเกมสร้างจาก 2 ท่านี้

ชี้ คือการโยนให้ลูกไปจอดใกล้ลูกเป้า เน้นความนุ่มและกะระยะ คนชี้ที่ดีมักเลือกจุดตกก่อน แล้วปล่อยให้ลูกกลิ้งเข้าหาเป้าเอง ลองฝึกจากระยะ 6 เมตรซึ่งเป็นระยะลูกเป้าที่ใกล้ที่สุดตามกติกาก่อน แล้วค่อยขยับไปถึง 10 เมตร

ตี คือการโยนไปกระแทกลูกของคู่แข่ง (หรือบางครั้งคือลูกเป้า) ให้กระเด็นออก ใช้เมื่อคู่แข่งชี้ได้ใกล้มากจนชี้แข่งยาก ระวังการตีลูกเป้าแรงเกินไปจนออกนอกเขต เพราะผลจะเป็นไปตามข้อ 14 ซึ่งอาจเป็นคุณหรือโทษก็ได้ ขึ้นกับว่าฝ่ายไหนยังเหลือลูกในมือ

ในทีม 3 คน มักแบ่งหน้าที่เป็นคนชี้ คนตี และคนที่ทำได้ทั้งสองอย่างเล่นตรงกลาง กติกาไม่ได้บังคับลำดับคนโยนภายในทีม ทีมจึงวางแผนได้เองว่าจะส่งใครออกไปโยนตอนไหน

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับกติกาเปตอง

เปตองเล่นกี่แต้มชนะ

ตามกติกาเปตอง เกมทั่วไปเล่นถึง 13 แต้ม ฝ่ายที่ทำได้ 13 แต้มก่อนชนะ ส่วนการแข่งแบบลีกกับรอบคัดเลือก ผู้จัดกำหนดให้เล่นถึง 11 แต้มได้ตามข้อ 5

เปตองมาจากประเทศอะไร

เปตองมาจากฝรั่งเศส เกิดในแคว้นโพรวองซ์ทางใต้ของประเทศช่วงต้นศตวรรษที่ 20 พัฒนามาจากเกมลูกบูลแบบดั้งเดิมที่ต้องวิ่งก่อนโยน มาเป็นการยืนโยนนิ่งๆ ในวงกลม สหพันธ์นานาชาติ FIPJP ก่อตั้งในปี 1958

เปตอง 1 ทีมมีกี่คน

ขึ้นกับประเภท ทีมละ 1 คนในประเภทเดี่ยว 2 คนในประเภทคู่ และ 3 คนในประเภททีม กติกาสากลไม่อนุญาตรูปแบบอื่นนอกจาก 3 แบบนี้

ลูกเปตองหนักเท่าไร

ลูกที่ใช้แข่งต้องหนัก 650 ถึง 800 กรัม เส้นผ่านศูนย์กลาง 7.05 ถึง 8 เซนติเมตร ผู้เล่นเลือกน้ำหนักในช่วงนี้ตามถนัดได้

ใครเป็นคนวัดระยะ

ผู้เล่นคนสุดท้ายที่โยนหรือเพื่อนร่วมทีมเป็นคนวัดก่อน แล้วคู่แข่งวัดซ้ำได้ ถ้ายังตกลงกันไม่ได้ให้เรียกกรรมการ คำตัดสินของกรรมการถือเป็นที่สุด

กติกากีฬาอื่นที่น่าอ่าน

ใครที่ชอบกีฬาที่ต้องกะระยะและอ่านเกมแบบเปตอง ลองอ่านกติกาตะกร้อที่สรุปตามฉบับ ISTAF ล่าสุด หรือกติกาปิงปองที่อธิบายการเสิร์ฟและการนับแต้มแบบข้อต่อข้อ ส่วนกติกาเปตองหน้านี้จะอัปเดตทันทีเมื่อ FIPJP ประกาศฉบับใหม่

ปรับปรุงล่าสุด: 22 ตุลาคม 2569

อ้างอิง: กติกาเปตองฉบับทางการ Official Rules for the Sport of Pétanque ของ FIPJP (อนุมัติโดยคณะกรรมการบริหาร ธันวาคม 2020 ใช้ต่อในปี 2026 โดยไม่มีการแก้ไข)